درمان اندومتریوز تخمدان

درمان اندومتریوز تخمدان چگونه است؟

در بیشتر موارد هدف اولیه، کاهش درد و جلوگیری از وخیم تر شدن بیماری است؛ زیرا اندومتریوز، اگرچه بیماری بدخیمی نیست، اما می تواند روند طبیعی بدن را تحت تأثیر قرار دهد و باعث چسبندگی، کاهش ذخیره تخمدانی یا اختلال در باروری شود. به همین دلیل درمان باید با دقت انتخاب شود.

درمان ممکن است شامل داروهای هورمونی، داروهای ضدالتهاب، روش های کمکی مثل فیزیوتراپی تخصصی، و در موارد پیشرفته تر جراحی باشد. نکته مهم این است که همه بیماران به جراحی نیاز ندارند و گاهی مدیریت مناسب علائم می تواند برای مدت طولانی کیفیت زندگی بیمار را حفظ کند. در صورتی که علائم به درمان دارویی پاسخ ندهند یا کیست به اندازه ای برسد که روی ساختار تخمدان اثر بگذارد، پزشک جراحی را توصیه می کند. در مجموع درمان اندومتریوز تخمدان بیشتر یک مسیر شخصی سازی شده است تا یک پروتکل ثابت؛ و موفقیت نهایی به همکاری بیمار، نوع درمان انتخابی و پیگیری های منظم وابسته است.

چه زمانی اندومتریوز تخمدان باید درمان شود؟

ضرورت درمان اندومتریوز تخمدان زمانی تعیین می شود که نشانه ها از حالت خفیف و قابل تحمل خارج شوند یا خطر آسیب به بافت تخمدان وجود داشته باشد. یکی از مهم ترین دلایلی که باعث می شود درمان فوری مورد نیاز باشد، دردهای شدید و مزمنی است که زندگی روزمره را مختل می کنند. بسیاری از زنان درد قاعدگی را طبیعی می دانند، اما اگر درد به حدی برسد که باعث ناتوانی در کارهای روزانه، غیبت های مکرر یا مصرف زیاد داروهای مسکن شود، این نشانه آن است که باید بررسی و درمان انجام شود.

یکی دیگر از زمان هایی که درمان ضروری است، زمانی است که سونوگرافی نشان دهد کیست اندومتریوما (کیست شکلاتی) در حال بزرگ شدن است یا به حدی رسیده که احتمال فشار بر بافت سالم تخمدان وجود دارد. چنین وضعیتی می تواند در آینده بر ذخیره تخمدان اثر بگذارد، بنابراین بی توجهی به آن خطرناک است. همچنین در زنانی که قصد بارداری دارند، درمان معمولا جدی تر دنبال می شود، زیرا اندومتریوز می تواند روند باروری را به طور مستقیم تحت تأثیر قرار دهد.

گاهی اوقات بیمار علائم واضحی ندارد، اما یافته های تصویربرداری یا سابقه خانوادگی از خطر بالای بیماری خبر می دهد. در این موارد هم ممکن است درمان یا حداقل پایش منظم توصیه شود. تصمیم درباره زمان شروع درمان، تنها بر اساس علائم نیست؛ بلکه یک جمع بندی از وضعیت تخمدان، سن فرد، شدت درگیری و اهداف باروری است.

درمان دارویی اندومتریوز تخمدان

درمان دارویی برای بسیاری از زنان مبتلا به اندومتریوز تخمدان، اولین گزینه ای است که پزشک پیشنهاد می دهد. علت این انتخاب این است که درمان دارویی می تواند بدون نیاز به جراحی، علائم را کنترل کرده و روند پیشرفت بیماری را کند کند. داروها معمولاً بر کاهش التهاب، تنظیم فعالیت هورمونی و مهار رشد بافت اندومتریوز تمرکز دارند. برخی از این داروها مستقیماً بر تخمک گذاری اثر می گذارند، برخی دیگر چرخه قاعدگی را سبک تر یا منظم تر می کنند و در نتیجه فشار و التهاب کاهش می یابد.

در بیمارانی که درد شدید دارند، داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی به کاهش علائم کمک می کنند، اما باید توجه داشت که این داروها ماهیت بیماری را تغییر نمی دهند. در مقابل، داروهای هورمونی مانند قرص های ترکیبی جلوگیری از بارداری یا پروژسترون ها، می توانند با ایجاد تعادل هورمونی مناسب، فعالیت بافت اندومتریوز را کم کنند. با وجود این، درمان دارویی همیشه برای همه افراد مناسب نیست و ممکن است برخی بیماران نسبت به تغییرات هورمونی حساس باشند یا با عوارض داروها سازگاری نداشته باشند.

درمان دارویی اغلب برای بیمارانی مناسب است که قصد بارداری فوری ندارند، یا بیماری در مراحل اولیه است و هنوز تأثیر جدی بر ساختار تخمدان نگذاشته است. مهم ترین نکته درباره این نوع درمان این است که معمولاً یک فرآیند طولانی مدت است و قطع ناگهانی دارو می تواند باعث بازگشت علائم شود. بنابراین پیگیری دوره ای و انتخاب داروی مناسب بر اساس شرایط بیمار، کلید موفقیت در این روش درمانی است.

نقش قرص های هورمونی در درمان اندومتریوز تخمدان

قرص های هورمونی یکی از پایه ای ترین درمان ها برای کنترل اندومتریوز تخمدان هستند و معمولاً اولین گزینه ای هستند که پزشکان برای مدیریت بلندمدت بیماری پیشنهاد می دهند. این قرص ها با مهار تخمک گذاری یا کاهش نوسانات هورمونی، شرایطی ایجاد می کنند که رشد بافت اندومتریوز کمتر شود و التهاب اطراف تخمدان ها کاهش یابد. در واقع، هدف این داروها درمان کیست موجود نیست، بلکه جلوگیری از بزرگ تر شدن کیست یا تشکیل کیست های جدید است. از همین رو برای بیمارانی مفید هستند که نیاز به مدیریت طولانی مدت دارند یا فرصت جراحی مناسب نیست.

این قرص ها انواع مختلفی دارند؛ برخی از آن ها ترکیبی از استروژن و پروژسترون اند و برخی تنها بر پایه پروژسترون ساخته شده اند. هرکدام بسته به شرایط بیمار، شدت علائم و وضعیت ذخیره تخمدان انتخاب می شوند. یکی از مزیت های مهم این داروها، کاهش دردهای قاعدگی و لکه بینی های مکرر است که معمولاً جزء آزاردهنده ترین علائم اندومتریوز محسوب می شوند. با این حال، مصرف قرص های هورمونی همیشه برای همه مناسب نیست. زنان سیگاری، زنان بالای چهل سال یا افرادی که سابقه برخی بیماری های زمینه ای دارند، باید با احتیاط بیشتری این مسیر درمانی را طی کنند.

نکته مهم این است که تأثیر قرص های هورمونی به صورت تدریجی ظاهر می شود و بیمار باید چند ماه مصرف منظم داشته باشد تا به نتیجه مطلوب برسد. علاوه بر این، قطع ناگهانی دارو ممکن است باعث بازگشت سریع علائم شود، بنابراین تنظیم دوز و مدت مصرف باید زیر نظر پزشک انجام شود. در مجموع، این داروها یک گزینه مؤثر و نسبتاً کم خطر برای مدیریت اندومتریوز هستند، به ویژه برای زنانی که قصد بارداری فوری ندارند و به دنبال روشی پایدار برای کنترل علائم خود هستند.

تأثیر مسکن ها و داروهای ضدالتهاب در درمان اندومتریوز تخمدان

داروهای مسکن و ضدالتهاب اغلب به عنوان بخشی از درمان حمایتی اندومتریوز تجویز می شوند، اما جایگاه آن ها با درمان های هورمونی یا جراحی متفاوت است. این داروها نمی توانند روند بیماری یا اندازه کیست را تغییر دهند، اما در مدیریت درد نقش مهمی دارند. برای بسیاری از بیماران، درد مهم ترین عامل مختل کننده زندگی روزمره است؛ بنابراین کاهش درد می تواند کیفیت زندگی را در حد قابل توجهی بهبود دهد و به بیمار کمک کند فعالیت های روزانه خود را بدون ناتوانی دنبال کند.

NSAIDs یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، از شایع ترین گزینه ها هستند. این داروها با مهار فرآیندهای التهابی، شدت درد را کاهش می دهند و معمولاً در زمان قاعدگی بیشترین تأثیر را دارند. گاهی پزشک بسته به شدت درد، نسخه های قوی تر یا دوره های کوتاه مدت داروهای مسکن تخصصی تر را توصیه می کند. استفاده از این داروها باید کنترل شده باشد، زیرا مصرف طولانی مدت می تواند روی معده، کلیه ها یا سیستم خونی اثر بگذارد.

در صورتی که بیمار با وجود مصرف داروهای مسکن دچار درد مداوم و شدید باشد، معمولاً این نشانه ای است که قدرت بیماری فراتر از کنترل دارویی است و نیاز به ارزیابی های دقیق تر وجود دارد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است درمان هورمونی یا حتی گزینه های جراحی را بررسی کند. به طور کلی، مسکن ها نقش پشتیبان در درمان دارند؛ یعنی برای کاهش درد مفیدند اما درمان اصلی محسوب نمی شوند. استفاده درست و به موقع از آن ها به بیمار کمک می کند روزهای سخت درد را پشت سر بگذارد و هم زمان مسیر درمان اصلی را ادامه دهد.

درمان اندومتریوز تخمدان با جراحی

جراحی یکی از مؤثرترین روش ها برای درمان اندومتریوز تخمدان است، به ویژه زمانی که کیست ها بزرگ شده باشند یا درد شدت بالایی پیدا کرده باشد. بیشتر جراحی ها با تکنیک لاپاراسکوپی انجام می شود، روشی کم تهاجمی که به جراح اجازه می دهد با دقت بالا کیست اندومتریوما را خارج کند و چسبندگی های لگنی را آزاد سازد. تفاوت اصلی جراحی با درمان دارویی این است که جراحی به طور مستقیم به سراغ بافت ایجادکننده مشکل می رود و تلاش می کند آن را از تخمدان جدا کند، در حالی که درمان دارویی بیشتر برای کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری استفاده می شود.

یکی از چالش های مهم در جراحی اندومتریوز، حفظ ذخیره تخمدان است. چون در برخی شرایط بافت سالم و بیمار به هم چسبیده اند و برداشتن کیست می تواند روی ذخیره تخمدانی اثر بگذارد. به همین دلیل پزشک متخصص تلاش می کند تا حد امکان بافت سالم را حفظ کند. تصمیم برای جراحی معمولاً بر اساس مجموعه ای از عوامل گرفته می شود؛ شامل اندازه کیست، واکنش بیمار به درمان دارویی، سن، شدت درد و درمان ناباروی است.

جراحی همیشه پایان راه نیست. در برخی موارد احتمال عود وجود دارد؛ اما با انتخاب جراح باتجربه، مراقبت های بعد از عمل و پیگیری های منظم، این احتمال کاهش پیدا می کند. در مجموع، جراحی زمانی بهترین انتخاب است که علائم شدید باشند، درمان های دارویی پاسخ مناسبی نداده باشند، یا خطر آسیب به تخمدان و باروری وجود داشته باشد. این روش، با وجود چالش هایش، برای بسیاری از زنان به عنوان نقطه عطفی در کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی عمل می کند.

آیا همه کیست های اندومتریوز باید جراحی شوند؟

یکی از پرسش های رایج میان بیماران این است که آیا هر کیست اندومتریوزی نیاز به جراحی دارد یا خیر. حقیقت این است که همه موارد اندومتریوم نیازمند جراحی نیستند. تصمیم برای انجام عمل کاملاً به شرایط فردی بیمار بستگی دارد. در بسیاری از افراد، کیست های کوچک که علائم شدیدی ایجاد نمی کنند را می توان با درمان دارویی یا پایش دوره ای کنترل کرد. پزشک معمولاً زمانی جراحی را پیشنهاد می کند که اندازه کیست از حد مشخصی بزرگ تر شود، درد مقاوم به درمان دارویی وجود داشته باشد، یا کیست به گونه ای رشد کند که ساختار طبیعی تخمدان را تحت فشار قرار دهد.

یکی از نکات مهم این است که جراحی اندومتریوز، به ویژه روی تخمدان، باید با دقت بسیار انجام شود تا ذخیره تخمدانی حفظ شود. به همین دلیل، انجام عمل تنها زمانی توصیه می شود که فواید آن بر خطرات احتمالی غلبه کند. برای مثال، در زنانی که قصد بارداری دارند و کیست مانع از آزادسازی تخمک یا لقاح می شود، جراحی می تواند شانس باروری را افزایش دهد. اما در مواردی که بیمار قصد بارداری ندارد و کیست کوچک و بی علامت است، معمولاً جراحی ضرورتی ندارد.

به طور کلی تصمیم گیری درباره جراحی، ترکیبی است از اندازه کیست، شدت علائم، سن بیمار، وضعیت باروری و پاسخی که فرد به درمان های دارویی می دهد. پزشکان ترجیح می دهند قبل از اقدام به جراحی، درمان های غیرتهاجمی را امتحان کنند. بنابراین اگرچه جراحی در برخی شرایط کاملاً ضروری است، اما برای همه بیماران توصیه نمی شود و مدیریت آن باید کاملاً فردمحور باشد.

درمان اندومتریوز تخمدان بدون جراحی

درمان بدون جراحی برای بسیاری از بیماران اولین انتخاب و حتی مناسب ترین گزینه است، به خصوص زمانی که کیست ها کوچک باشند یا علائم شدید نباشد. هدف از این رویکرد، کنترل درد، جلوگیری از پیشرفت بیماری و حفظ کیفیت زندگی بیمار است. درمان های غیرجراحی شامل داروهای هورمونی، مسکن ها، درمان های مکمل و تغییرات سبک زندگی است. هرکدام از این روش ها نقش خاصی در کاهش التهاب و کنترل علائم دارند.

درمان دارویی در این گروه جایگاه مهمی دارد. قرص های هورمونی، اسپری ها، آمپول های پروژسترونی یا داروهایی که عملکرد تخمدان را برای مدتی سرکوب می کنند، می توانند رشد بافت اندومتریوز را محدود کنند. این روش ها به ویژه برای زنانی مناسب است که قصد بارداری فوری ندارند و ترجیح می دهند از جراحی پرهیز کنند. در کنار آن، فیزیوتراپی تخصصی لگن می تواند به کاهش اسپاسم عضلات و درد کمک کند. این روش برای بیمارانی که دردهای مزمن لگنی دارند، بسیار مؤثر است.

تغییرات سبک زندگی نیز می توانند مکمل درمان دارویی باشند. تنظیم رژیم غذایی ضدالتهاب، ورزش های منظم، مدیریت استرس و خواب کافی، همگی نقش مهمی در کاهش شدت علائم دارند. برخی بیماران از گرما درمانی، ماساژ یا تکنیک های آرام سازی نیز سود می برند. البته باید توجه داشت که درمان های بدون جراحی زمان بر هستند و نیاز به پیگیری منظم دارند. در کل، رویکرد غیرجراحی زمانی بهترین گزینه است که علائم قابل مدیریت باشند و هیچ نشانه ای از خطر آسیب جدی به تخمدان وجود نداشته باشد.

روش های غیردارویی مؤثر در مدیریت اندومتریوز تخمدان

روش های غیردارویی یکی از بخش های مهم مدیریت اندومتریوز محسوب می شوند و معمولاً به عنوان مکمل درمان دارویی یا جایگزین برای بیمارانی که به داروها حساسیت دارند، کاربرد دارند. این روش ها مستقیماً بافت اندومتریوز را از بین نمی برند، اما می توانند التهاب را کاهش دهند، اسپاسم عضلات را کنترل کنند و دردهای مزمن را کاهش دهند. یکی از مؤثرترین روش ها، فیزیوتراپی تخصصی لگن است. این درمان با تمرکز روی عضلات کف لگن، به کاهش تنش و افزایش انعطاف پذیری کمک می کند و در نتیجه باعث کمتر شدن دردهای لگنی می شود.

یوگا، حرکات کششی و تمرینات تقویت عضلات مرکزی بدن نیز می توانند در کاهش فشارهای اضافی روی لگن مؤثر باشند. بسیاری از بیماران گزارش می دهند که انجام منظم این تمرینات، تعداد روزهای درد را کاهش می دهد. رژیم غذایی نیز نقش قابل توجهی دارد. مصرف مواد ضدالتهاب مانند ماهی های چرب، سبزیجات تازه، چای سبز و ادویه هایی مثل زردچوبه، می تواند در کنترل التهاب مؤثر باشد. در مقابل، مصرف زیاد غذاهای فراوری شده، شکر و چربی های اشباع شده، ممکن است شدت علائم را افزایش دهد.

در کنار این موارد، تکنیک هایی مانند طب سوزنی، ماساژ درمانی و مدیتیشن نیز در برخی بیماران نتایج خوبی داشته اند. این روش ها بیشتر بر کاهش استرس و برقراری یک تعادل عصبی-عضلانی تمرکز دارند، زیرا استرس یکی از عوامل تشدیدکننده دردهای لگنی است. البته باید توجه داشت که روش های غیردارویی معمولاً نیازمند استمرار هستند و اثر آن ها در طول زمان ظاهر می شود. بنابراین بیمار باید این روش ها را بخشی از سبک زندگی بلندمدت خود قرار دهد.

بهترین روش درمان اندومتریوز تخمدان

بهترین روش درمان اندومتریوز تخمدان یک نسخه یکسان برای همه بیماران نیست؛ بلکه ترکیبی از شرایط فردی، شدت درگیری تخمدان، علائم و اهداف باروری است. به طور کلی، هیچ درمانی وجود ندارد که تضمین کند بیماری کاملاً از بین می رود، اما می توان با انتخاب روش مناسب، علائم را کنترل و کیفیت زندگی را به شکل قابل توجهی بهبود داد. در موارد خفیف تا متوسط، اغلب درمان دارویی و روش های غیرتهاجمی مانند فیزیوتراپی لگن و مدیریت سبک زندگی بهترین گزینه هستند. این روش ها بدون آسیب به ذخیره تخمدان، التهاب را کاهش می دهند و از پیشرفت بیماری جلوگیری می کنند.

در بیمارانی که کیست های بزرگ دارند، یا درد به درمان دارویی پاسخ نمی دهد، جراحی لاپاراسکوپی معمولاً بهترین انتخاب است. جراحی می تواند کیست ها را با دقت خارج کرده و چسبندگی ها را آزاد کند. این روش، مخصوصاً در زنانی که قصد بارداری دارند و کیست مانع عملکرد طبیعی تخمدان شده است، بسیار مؤثر است. با این حال، انتخاب جراح باتجربه برای کاهش آسیب احتمالی به بافت تخمدان اهمیت زیادی دارد.

در بسیاری از موارد، بهترین درمان یک رویکرد ترکیبی است؛ یعنی ترکیب دارو، تغییر سبک زندگی، فیزیوتراپی و در صورت لزوم جراحی. هدف از این رویکرد، کاهش درد، جلوگیری از عود و حفظ باروری است. در نهایت، بهترین درمان همان درمانی است که با وضعیت فرد سازگار باشد، کمترین عارضه را داشته باشد و بتواند علائم را به طور پایدار مدیریت کند. بنابراین مشاوره با متخصص زنان و ارزیابی دقیق وضعیت تخمدان، کلید انتخاب مسیر درمانی صحیح است.

بهترین درمان اندومتریوز تخمدان برای زنانی که قصد بارداری دارند

در زنان با تمایل به بارداری، انتخاب درمان اندومتریوز تخمدان باید با دقت بیشتری انجام شود، زیرا هر مداخله ای ممکن است بر کیفیت و تعداد تخمک ها تأثیر بگذارد. هدف اصلی درمان در این گروه، افزایش احتمال باروری، کاهش التهاب و فراهم کردن شرایط مناسب برای لقاح است. درمان دارویی هورمونی در این زنان معمولاً گزینه اول نیست، زیرا بسیاری از این داروها تخمک گذاری را سرکوب می کنند و بارداری را به تعویق می اندازند.

اگر کیست های اندومتریوما کوچک باشند و عملکرد تخمدان را مختل نکنند، دکتر یونسی ممکن است ابتدا روش های کم تهاجمی مانند فیزیوتراپی لگن و مدیریت سبک زندگی را توصیه کند. این رویکرد به ویژه زمانی مناسب است که بیمار درد شدید نداشته باشد و ذخیره تخمک در محدوده طبیعی باشد. اما اگر کیست به حدی بزرگ باشد که مانع آزادسازی تخمک شود یا التهاب شدید ایجاد کند، جراحی لاپاراسکوپی معمولاً بهترین گزینه است. این جراحی باید توسط جراح باتجربه انجام شود تا بافت سالم تخمدان تا حد ممکن حفظ شود.

پس از جراحی، در برخی موارد پزشکان توصیه می کنند بیمار سریع تر برای اقدام به بارداری برنامه ریزی کند، زیرا احتمال عود بیماری وجود دارد. در برخی زنان نیز ممکن است نیاز به تکنیک های کمک باروری مانند آی وی اف IVF وجود داشته باشد، به ویژه زمانی که ذخیره تخمک کاهش یافته باشد. در کل، درمان زنان خواهان بارداری باید کاملاً فردمحور باشد و میان کاهش علائم و حفظ باروری تعادل ایجاد کند.

عوارض درمان نکردن اندومتریوز تخمدان

1. افزایش و مزمن شدن دردهای لگنی: دردهایی که ابتدا فقط هنگام قاعدگی بروز می‌کنند، به‌مرور به دردهای مزمن لگنی تبدیل می‌شوند و می‌توانند کار، روابط و کیفیت زندگی را مختل کنند.
2. کاهش ذخیره تخمدان: کیست‌های اندومتریوما با فشار بر بافت سالم تخمدان، باعث آسیب به فولیکول‌ها و کاهش تدریجی ذخیره تخمدان می‌شوند.
3. اختلال در باروری و مشکل در لقاح طبیعی: کاهش ذخیره تخمدان + ایجاد چسبندگی‌های لگنی می‌تواند حرکت لوله‌های فالوپ را مختل کند و احتمال بارداری طبیعی را پایین بیاورد.
4. ایجاد چسبندگی‌های لگنی دردناک: التهاب مزمن ناشی از اندومتریوز موجب ایجاد بافت‌های چسبنده می‌شود که حرکت اندام‌های لگنی را محدود کرده و درد را شدیدتر می‌کند.
5. درگیری ارگان‌های مجاور مانند روده و مثانه: در مراحل پیشرفته، اندومتریوز می‌تواند به ارگان‌های اطراف نفوذ کرده و مشکلات گوارشی (یبوست، نفخ، درد هنگام دفع) یا مشکلات ادراری ایجاد کند.
6. بروز علائم سیستمیک و هورمونی: خستگی مزمن، اختلالات هورمونی، بی‌نظمی قاعدگی و احساس ضعف عمومی از نتایج پیشرفت‌ بیماری هستند.
7. پیچیده‌تر شدن روند درمان در آینده: تأخیر در درمان باعث پیشرفت بیماری و سخت‌تر شدن مدیریت آن می‌شود و ممکن است نیاز به جراحی‌های سنگین‌تر و پیچیده‌تر ایجاد شود.

جدول مقایسه روش های درمان اندومتریوز تخمدان

نکات مهم مراقبتی پس از درمان اندومتریوز تخمدان

• پیگیری منظم پزشکی

بررسی دوره‌ای وضعیت تخمدان‌ها حتی در صورت کاهش علائم، برای پیشگیری از عود یا تشکیل کیست جدید ضروری است.

• توجه به ماهیت مزمن بیماری

اندومتریوز پس از درمان نیز نیاز به مراقبت دارد و تصور «درمان کامل و دائمی» ممکن است باعث بی‌توجهی به علائم شود.

• رعایت رژیم غذایی ضدالتهاب

مصرف میوه‌ها، سبزیجات تازه، ماهی‌های چرب، غلات کامل و کاهش مصرف غذاهای پرچرب یا فراوری‌شده.

• فعالیت بدنی منظم

پیاده‌روی، یوگا، شنا یا تمرینات کششی که به کاهش دردهای لگنی و تقویت عضلات مرکزی کمک می‌کنند.

• مدیریت استرس

استفاده از تکنیک‌هایی مانند مدیتیشن، تنفس عمیق، آرام‌سازی یا ماساژ برای کاهش شدت دردها و التهاب.

• مراقبت از زخم پس از جراحی

در صورت جراحی، باید مراقب بخیه‌ها بود، از فعالیت‌های سنگین اجتناب کرد و دستورالعمل‌های پزشک را دقیق رعایت کرد.

• برنامه‌ریزی برای بارداری

زنان دارای قصد بارداری باید طبق نظر متخصص زمان مناسب اقدام را مشخص کنند تا تأخیر طولانی به باروری آسیب نزند.

• پایبندی به سبک زندگی سالم

ترکیب تغذیه مناسب، فعالیت منظم، خواب کافی و کنترل استرس برای کاهش احتمال عود بیماری حیاتی است.