انواع کیست هموراژیک چیست؟
برای درک بهتر باید ابتدا بدانید که اکثر کیست های تخمدان از نوع عملکردی هستند و اصلاً بیماری محسوب نمی شوند. این کیست ها نتیجه مستقیم چرخه قاعدگی می باشند.
- نوع اول کیست های فولیکولار نام دارند که وقتی فولیکول تخمک را آزاد نمی کند و به جای آن با مایع پر می شود و بزرگ می گردد تشکیل می شوند.
- نوع دوم کیست های لوتئال هستند که بعد از آزاد شدن تخمک از فولیکول سلول های خاصی به نام جسم زرد شکل می گیرند. اگر مایع در داخل آن ها جمع شود به کیست لوتئال تبدیل می شوند.
- در کنار این موارد کیست های نئوپلاستیک هم داریم که در اثر رشد غیرطبیعی سلول ها به وجود می آیند و می توانند خوش خیم یا بدخیم باشند. اما به طور کلی کیست های هموراژیک اغلب از نوع عملکردی لوتئال بوده و معمولاً خوش خیم هستند.
نکته مهم این است که هنوز علت دقیق ابتلای برخی زنان به این کیست ها مشخص نیست. درمان این عارضه کاملا به ابعاد کیست و علائمی دارد که فرد تجربه می کند. خوشبختانه در اکثر موارد این کیست ها هیچ تاثیری روی توانایی باروری زنان ندارند.
علائم کیست هموراژیک تخمدان
خیلی اوقات انواع کیست هموراژیک اصلاً علامتی ندارند و فرد متوجه وجود آن ها نمی شود. با این حال برخی افراد ممکن است درد و ناراحتی خاصی را تجربه کنند که دردهای شکمی و دردهای لگنی از شایع ترین این نشانه ها محسوب می شوند.
همچنین ممکن است فرد پریودهای نامنظم یا بسیار دردناکی را تجربه کند. اگر علائم شدیدی مانند:
- درد ناگهانی و شدید در ناحیه لگن
- تب همراه با تهوع احساس ضعف شدید
- سرگیجه
- غش کردن
- خونریزی های بسیار سنگین و غیرطبیعی بین دو پریود
عوارض کیست هموراژیک
همانطور که پیش تر نیز گفته شد بیشتر کیست های هموراژیک تخمدان بی خطر هستند و خودبه خود از بین می روند. حتی باعث نازایی هم نمی شوند. پس از این بابت نگرانی خاصی وجود ندارد. اما در موارد نادر عوارضی ممکن است رخ دهد.
- یکی از آن ها کیست های سرطانی است که البته در این نوع بسیار غیرشایع است و بیشتر در زنانی دیده می شود که یائسه شده اند.
- مسئله دیگر پارگی کیست است که اگر کیست بزرگ باشد می تواند باعث درد شدید و تورم شکم شود.
- مورد بعدی تورشن یا چرخش تخمدان می باشد. این در شرایطی است که کیست آنقدر بزرگ می شود که باعث چرخش خود تخمدان می گردد و خون رسانی آن را مختل می کند. لازم است بدانید که این وضعیت یک وضعیت اورژانس پزشکی است که باعث درد شدید و استفراغ فرد نیز می شود.
علائم کیست هموراژیک خطرناک
به طور کلی ابتلا به این کیست مسئله ساز یا خطرناک نیست. در اکثر موارد این کیست ها کاملاً تصادفی و در جریان یک معاینه معمول لگن کشف می شوند. اگر کیست اندازه کوچک یا متوسطی داشته باشد و هیچ دردی برای فرد ایجاد نکند پزشک معمولاً فقط توصیه می کند که آن را تحت نظر داشته باشید تا به مرور زمان کوچک شود و از بین برود.
- درد شدید و ناگهانی شکم یا لگن، بهخصوص اگر درد بهطور ناگهانی شروع شده باشد.
- سرگیجه، ضعف شدید یا احساس غش که میتواند در صورت خونریزی داخلی اهمیت داشته باشد.
- خونریزی غیرطبیعی و شدید واژینال، بهویژه اگر همراه با درد یا ضعف باشد.
- تهوع و استفراغ شدید همراه با درد لگنی؛ این حالت میتواند در پیچخوردگی تخمدان دیده شود.
- تب و لرز همراه با درد شکم یا لگن که نیازمند بررسی علت است.
- تپش قلب یا تنفس سریع همراه با ضعف یا رنگپریدگی که میتواند از علائم خونریزی قابلتوجه باشد.
- دردی که بهسرعت تشدید میشود یا با استراحت کاهش پیدا نمیکند و با علائم عمومی همراه است.
اگر فردی مبتلا به کیست هموراژیک دچار درد شدید ناگهانی، غش یا ضعف شدید، رنگپریدگی یا خونریزی قابلتوجه شود، بهتر است منتظر برطرف شدن علائم نماند و فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کند.
آیا کیست هموراژیک بر باروری اثر منفی می گذارد؟
خبر خوب این است که کیست های هموراژیک تخمدان تاثیر منفی روی باروری ندارند. حتی اگر در شرایط خاصی یکی از تخمدان ها به دلیل عارضه برداشته شود تا زمانی که تخمدان دیگر سالم باشد فرد همچنان شانس بارداری دارد. تنها در موارد بسیار نادر و استثنایی که کیست ها در هر دو تخمدان وجود داشته باشند و نیاز به جراحی هر دو تخمدان باشد ممکن است باروری تحت تاثیر قرار بگیرد.
چه کسانی بیشتر مبتلا به کیست هموراژیک می شوند؟
در پاسخ به این سوال باید گفت هر خانمی در هر شرایط سنی ممکن است به این عارضه دچار شود اما برخی گروه ها احتمال بیشتری دارند که به عارضه کیست هموراژیک مبتلا شوند. به عنوان مثال زنانی که هنوز یائسه نشده اند بیشترین مخاطبان این کیست ها هستند. همچنین دوران بارداری ابتلا به اندومتریوز مشکلات هورمونی و مصرف داروهای کمک باروری مثل کلومیفن که باعث تحریک تخمک گذاری می شوند می تواند احتمال تشکیل این کیست ها را بالا ببرد.
تشخیص علائم کیست هموراژیک
برای اینکه پزشک مطمئن گردد که توده دیده شده واقعاً کیست هموراژیک است و با مشکل دیگری اشتباه گرفته نشده از چند روش مختلف کمک می گیرد. انتخاب این روش ها به شرایط بیمار بستگی دارد که از جمله آن ها می توان به مواردی از قبیل سن فرد، شدت در، سابقه قاعدگی، نتیجه معاینه و حتی احتمال بارداری فرد نیز اشاره نمود. گاهی کیست در یک بررسی ساده پیدا می شود و گاهی به خاطر درد ناگهانی یا خونریزی غیرعادی نیاز به بررسی دقیق تر به وجود می آید.
آزمایش بارداری
یکی از اولین بررسی هایی که ممکن است پزشک برای تشخیص کیست هموراژیک درخواست کند آزمایش بارداری است. دلیل این کار فقط بررسی بارداری نیست. بلکه بعضی کیست های جسم زرد می توانند شرایطی ایجاد کنند که نتیجه آزمایش بارداری به شکل کاذب مثبت دیده شود. یعنی فرد باردار نیست اما تست پاسخ مثبت نشان می دهد.
از طرف دیگر پزشک باید مطمئن شود علائمی مثل درد لگن یا خونریزی به دلیل بارداری خارج رحمی یا مشکلات دیگر بارداری نیست. به همین دلیل این آزمایش در ظاهر ساده است اما در روند تشخیص اهمیت زیادی دارد و به پزشک کمک می کند مسیر بررسی را دقیق تر انتخاب کند.
معاینه لگن
معاینه لگن یکی از روش های اولیه و مهم در بررسی مشکلات تخمدان است. پزشک در این معاینه تلاش می کند وجود درد حساسیت تورم یا توده غیرعادی را بررسی کند. گاهی فرد هیچ علامت مشخصی ندارد و پزشک در یک معاینه روتین متوجه می شود که در ناحیه تخمدان چیزی غیرطبیعی وجود دارد.
در بعضی موارد هم فشار روی یک سمت لگن باعث درد می شود و همین موضوع سرنخ مهمی برای ادامه بررسی هاست. البته فقط با معاینه نمی توان نوع دقیق کیست را مشخص کرد اما این مرحله به پزشک نشان می دهد که آیا نیاز به سونوگرافی یا آزمایش های تکمیلی وجود دارد یا نه.
سونوگرافی لگن
سونوگرافی مهم ترین روش تشخیص کیست هموراژیک به حساب می آید. در این روش با استفاده از امواج صوتی تصویر نسبتاً دقیقی از تخمدان ها و بافت های اطراف آن به دست می آید. پزشک با کمک سونوگرافی می تواند اندازه کیست را ببیند و تشخیص دهد که داخل آن مایع ساده وجود دارد یا خون و لخته و بافت های ترکیبی. همین تفاوت هاست که به تشخیص نوع کیست کمک می کند.
برای بررسی دقیق تر معمولاً سونوگرافی از راه واژن انجام می شود چون تصویر واضح تری از تخمدان ها می دهد. این روش برای بیشتر زنان قابل تحمل است و اطلاعات بسیار ارزشمندی در اختیار پزشک قرار می دهد. اگر کیست کوچک باشد و ظاهر نگران کننده ای نداشته باشد ممکن است پزشک فقط پیگیری با سونوگرافی بعدی را توصیه کند. اما اگر ظاهر کیست پیچیده باشد یا اندازه آن بزرگ شود بررسی جدی تر لازم خواهد بود.
لاپاروسکوپی
در بعضی شرایط پزشک فقط با سونوگرافی به پاسخ قطعی نمی رسد یا علائم بیمار به شکلی است که نیاز به مشاهده مستقیم داخل شکم وجود دارد. در این مواقع ممکن است لاپاروسکوپی تشخیصی انجام شود. در این روش چند برش کوچک روی شکم ایجاد می شود و یک دوربین ظریف وارد شکم می شود تا پزشک بتواند تخمدان ها و بافت های اطراف را مستقیم ببیند.
مزیت این روش این است که اگر مشکل مشخصی دیده شود گاهی همزمان امکان درمان هم وجود دارد. البته چون لاپاروسکوپی یک اقدام تهاجمی تر است و نیاز به بیهوشی دارد معمولاً برای همه افراد استفاده نمی شود و بیشتر در موارد خاص یا مبهم به کار می رود.
آزمایش خون CA-125
اگر ظاهر کیست در سونوگرافی کاملاً ساده نباشد و بخش جامد یا ویژگی های غیرمعمول داشته باشد پزشک ممکن است آزمایش CA-125 را هم درخواست کند. این آزمایش به تنهایی سرطان را تشخیص نمی دهد اما می تواند به پزشک کمک کند تا احتمال خوش خیم یا بدخیم بودن توده را بهتر ارزیابی کند.
بالا بودن این عدد همیشه به معنای سرطان نیست چون در بیماری های غیرسرطانی مثل اندومتریوز التهاب لگنی یا حتی بعضی مشکلات رحمی هم ممکن است افزایش پیدا کند. به همین دلیل نتیجه این آزمایش همیشه باید در کنار سونوگرافی معاینه و شرایط بالینی بیمار تفسیر شود و نباید به تنهایی باعث ترس یا قضاوت قطعی شود.
درمان کیست بعد از مشاهده نشانه های کیست هموراژیک
خبر خوب این است که بسیاری از کیست های هموراژیک بدون درمان خاص و فقط با گذشت زمان برطرف می شوند. در واقع بدن در خیلی از مواقع خودش خون داخل کیست را جذب می کند و کیست کوچک می شود یا از بین می رود. اما نوع درمان به چند عامل بستگی دارد. اندازه کیست، شدت علائم، سن بیمار، احتمال بارداری و ظاهر کیست در سونوگرافی همه در تصمیم درمانی نقش دارند. برای بعضی افراد فقط پیگیری کافی است و برای بعضی دیگر دارو یا حتی جراحی لازم می شود.
1. تحت نظر گرفتن
در مواردی که کیست کوچک باشد و درد شدید یا علامت هشداردهنده وجود نداشته باشد پزشک معمولاً عجله ای برای درمان تهاجمی ندارد و ترجیح می دهد بیمار را تحت نظر بگیرد. این یعنی ممکن است چند هفته بعد یا بعد از یکی دو چرخه قاعدگی دوباره سونوگرافی انجام شود تا مشخص شود کیست در حال کوچک شدن است یا نه.
2. درمان دارویی کیست هموراژیک
دارو درمانی معمولاً برای از بین بردن مستقیم کیست هموراژیک استفاده نمی شود بلکه بیشتر برای کنترل شرایط و پیشگیری از ایجاد کیست های جدید به کار می رود. گاهی پزشک داروهای هورمونی مثل قرص های ضدبارداری تجویز می کند تا تخمک گذاری موقتاً متوقف شود.
وقتی تخمک گذاری مهار شود احتمال تشکیل کیست های عملکردی جدید کمتر می شود. در کنار این داروها ممکن است برای کنترل درد هم داروهای مسکن تجویز شود. البته مصرف هر داروی هورمونی باید با نظر پزشک باشد چون به سن بیمار سابقه بیماری و شرایط باروری او بستگی دارد.
3. جراحی
در شرایطی که کیست هموراژیک بزرگ شده و با درد قابل توجهی همراه باشد همچنین اگر در بررسی های اولیه ظاهر آن مشکوک باشد دکتر ممکن است جراحی را پیشنهاد دهد. هدف از بیشتر جراحی زنان این است که مشکل قبل از ایجاد عارضه جدی برطرف شود. نوع عمل با توجه به اندازه کیست و شرایط بیمار انتخاب می شود.
4. لاپاراسکوپی
در روش لاپاراسکوپی برای درمان کیست هموراژیک از برش های کوچک استفاده می شود و دکتر یونسی با ابزار ظریف کیست را خارج می کند. این روش معمولاً برای کیست های کوچک تر و شرایط پایدار مناسب می باشد.
