عوارض کورتاژ درمانی
سازمان بهداشت جهانی (WHO) در سال ۱۹۷۹ گزارش داد که از دست رفتن خودبه خودی بارداری در سه ماهه دوم، در زنانی با سابقه سقط عمدی در مقایسه با زنانی که بارداری اولشان بود، شایع تر بوده است. در مقابل، مطالعات دیگری نتیجه گرفتند که کورتاژ و تخلیه رحم در سه ماهه دوم، عامل خطری برای از دست رفتن بارداری در میانه دوران بارداری یا زایمان زودرس خودبه خودی نیست.
کورتاژ درمانی معمولاً یک عمل کم خطر محسوب می شود اما مانند هر روش جراحی دیگری ممکن است در برخی افراد با عوارض یا خطراتی همراه باشد. البته بسیاری از این مشکلات در صورت تشخیص سریع و درمان مناسب قابل کنترل هستند. اما باید بدانید که مدیریت و درمان دارویی با میزان موفقیت تا ۹۵ درصد، روشی ایمن و مؤثرتر در نظر گرفته می شود.
برخی از عوارض کورتاژ درمانی عبارت اند از:
1. سوراخ شدن رحم
یکی از مهم ترین عوارض احتمالی کورتاژ، ایجاد سوراخ در دیواره رحم توسط ابزار جراحی است. این مشکل بیشتر در زنانی که به تازگی باردار شده اند یا افرادی که دوران یائسگی را پشت سر گذاشته اند، احتمال بیشتری دارد.
در بسیاری از موارد، سوراخ کوچک رحم بدون نیاز به درمان خاصی بهبود پیدا می کند؛ اما اگر همراه با آسیب به رگ های خونی یا اندام های اطراف رحم مانند مثانه یا روده باشد ممکن است نیاز به اقدامات درمانی بیشتری وجود داشته باشد.
2. آسیب به دهانه رحم
در هنگام انجام کورتاژ ممکن است دهانه رحم دچار آسیب یا پارگی شود. دکتر معصومه یونسی برای کنترل این مشکل می تواند از روش هایی مانند دارو بعد از کورتاژ، فشار موضعی یا در صورت نیاز بخیه استفاده کند تا خونریزی متوقف شود.
3. ایجاد زخم و چسبندگی داخل رحم
ایجاد زخم و چسپندگی رحم یکی دیگر از عوارض کورتاژ درمانی محسوب می شود. ساده تر بگوییم در موارد نادر کورتاژ می تواند باعث ایجاد بافت اسکار یا زخم در لایه داخلی رحم شود. این وضعیت گاهی به سندرم آشرمن منجر می شود.
4. سندرم آشرمن
سندرم آشرمن بیشتر در افرادی دیده می شود که کورتاژ را پس از زایمان یا سقط انجام داده اند. این چسبندگی ها ممکن است باعث مشکلاتی مانند نامنظم شدن قاعدگی، قطع پریود، دردهای قاعدگی، افزایش احتمال سقط و یا عوارض کورتاژ برای بارداری بعدی یا حتی مشکلات باروری شوند.
5. عفونت رحم پس از کورتاژ
اگرچه عفونت بعد از کورتاژ شایع نیست اما یکی از عوارض احتمالی این عمل به شمار می رود. رعایت نکات بهداشتی و انجام عمل توسط پزشک متخصص می تواند احتمال بروز این مشکل را کاهش دهد.
6. چسبندگی رحم
در برخی موارد پس از انجام کورتاژ ممکن است چسبندگی هایی در داخل رحم ایجاد شود که می تواند روی عملکرد طبیعی رحم تأثیر بگذارد.
7. تشکیل لخته خون یا هماتوم
تشکیل لخته خون یکی دیگر از عوارض کورتاژ به شمار می آید. گاهی ممکن است در محل زخم ایجادشده در دهانه رحم، لخته خون یا هماتوم تشکیل شود که نیاز به بررسی و پیگیری پزشکی دارد.
عوارض بعد از کورتاژ تشخیصی چیست؟
کورتاژ تشخیصی نیز مانند هر عمل جراحی دیگری ممکن است با برخی عوارض همراه باشد. البته بسیاری از افراد این روش را بدون مشکل خاصی پشت سر می گذارند، اما آگاهی از عوارض احتمالی آن اهمیت دارد.
برخی از عوارض کورتاژ تشخیصی یا همان D&C عبارت اند از:
- خونریزی شدید
- عفونت رحم یا لگن
- سوراخ شدن دیواره رحم یا در موارد نادر آسیب به اندام های اطراف مانند روده
- ایجاد بافت اسکار و چسبندگی داخل رحم
- ترشحات غیرطبیعی و بدبو
- تب
- درد و ناراحتی شکمی
- پارگی دهانه رحم
- گرفتگی عضلات رحم
- عوارض مربوط به داروهای بیهوشی یا بی حسی
در صورت مشاهده علائمی مانند تب، خونریزی شدید، درد غیرقابل تحمل یا ترشحات بدبو، باید در اولین فرصت به پزشک مراجعه شود.
موارد منع کورتاژ تشخیصی
با وجود اینکه کورتاژ تشخیصی کمک بسیاری به پزشک متخصص در بررسی برخی مشکلات رحمی می نماید اما انجام این روش برای همه افراد مناسب نیست. در بعضی شرایط به دلیل افزایش احتمال عوارض یا وجود خطر برای بیمار، پزشک ممکن است انجام این عمل را توصیه نکند.
افرادی که یکی از شرایط زیر را دارند معمولاً نباید تحت کورتاژ تشخیصی قرار بگیرند:
- تنگی شدید دهانه رحم
- وجود ناهنجاری یا مشکلات ساختاری در دهانه رحم
- انجام ابلیشن آندومتر در گذشته
- اختلالات مربوط به انعقاد خون یا مشکلات خونریزی
- عفونت فعال و شدید لگنی
- وجود انسداد یا ضایعه در ناحیه دهانه رحم
نمونه برداری آندومتری
در برخی مواقع پزشک برای بررسی دقیق تر وضعیت رحم، نیاز دارد نمونه ای از بافت آندومتر را بررسی کند. در این روش، مقدار کوچکی از بافت داخلی رحم برداشته شده و برای انجام آزمایش های تخصصی به آزمایشگاه فرستاده می شود. نتیجه این بررسی به پزشک کمک می کند تا علت برخی علائم را مشخص کرده و در صورت وجود مشکل، درمان مناسب را انتخاب کند.
عوارض کورتاژ بعد از سقط
انجام کورتاژ پس از سقط جنین ناقص یا از دست رفتن بارداری، برای تخلیه کامل بقایای بافتی و پیشگیری از خونریزی شدید انجام میشود. عوارض این روش به دو دسته عمومی، زودرس و نادر، بلندمدت تقسیم میشوند.
از جمله عوارض کورتاژ بعد از سقط، کرامپ و دردهای شکمی است که باعث انقباضات خفیف تا متوسط رحمی در چند روز اول که به دلیل جمع شدن رحم رخ میدهد و با مسکنهای معمول بهبود مییابد. همچنین، لکهبینی یا خونریزی ملایم تا چند روز پس از عمل طبیعی است.
عوارض مهم تر و احتمالی:
- چسبندگی های داخل رحمی: در صورت آسیب به لایه عمقی آندومتر، دیواره ها به یکدیگر می چسبند که این وضعیت می تواند در آینده باعث بی نظمی یا قطع پریود، دردهای دوره ای، سقط های مکرر و نازایی شود.
- سوراخ شدن رحم: دیواره رحم در دوران بارداری به دلیل اثرات هورمونی بسیار نرم تر است؛ به همین دلیل احتمال نفوذ ابزار جراحی به دیواره رحم در کورتاژ سقط کمی بالاتر از افراد غیرباردار است. اغلب این آسیب ها خودبهخود ترمیم می شوند اما در صورت آسیب به عروق مجاور یا روده، ممکن است به جراحی تکمیلی نیاز باشد.
- عفونت رحم: ورود باکتری ها از واژن به محیط رحم ممکن است باعث ترشحات بدبو، تب و دردهای فزاینده شود که نیازمند مصرف آنتی بیوتیک است.
- باقی ماندن بخشی از بقایا: در موارد اندک ممکن است تمام بافت خارج نشود که منجر به خونریزی مداوم و نیاز مجدد به درمان می شود.
- آسیب یا پارگی دهانه رحم: حین باز کردن سریع دهانه رحم ممکن است ایجاد شود که در بیشتر مواقع با بخیه کنترل می گردد.
عوارض بعد از کورتاژ پولیپ
برداشتن پولیپ آندومتر به روش کورتاژ که معمولاً به صورت سرپایی یا همراه با هیستروسکوپی انجام می شود، بر روی یک رحم غیرباردار با بافت محکم تر انجام می گیرد:
- دردهای خفیف شبه قاعدگی: گرفتگی های ملایم رحمی در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اولیه پس از خروج ابزار و دستکاری پوشش داخلی رحم.
- لکهبینی یا خونریزی گذرا: وجود ترشحات خونی یا لکه بینی به مدت چند روز تا یک هفته پس از برداشتن پایه پولیپ معمول است.
- تغییر زمانبندی چرخه پریود: به دلیل برداشته شدن لایه ای از بافت رحم، ممکن است اولین قاعدگی پس از عمل کمی زودتر یا دیرتر از موعد مقرر رخ دهد.
- احتمال باقی ماندن پایه پولیپ: اگر کورتاژ به صورت کور بدون دوربین و هیستروسکوپی انجام شود، احتمال دارد پولیپ های پایه دار به طور کامل ریشه کن نشوند و خونریزی غیرعادی تکرار شود.
- سوراخ شدن دیواره رحم: هرچند به دلیل سفتی بافت رحم غیرباردار ریسک آن کمتر از سقط است، اما در افراد مسن تر یا پس از یائسگی به دلیل نازکی بافت رحم ممکن است رخ دهد.
- عفونت باکتریایی لگن: با شیوع پایین ممکن است رخ دهد که علائمی مانند تب بالای ۳۸ درجه و ترشح غیرطبیعی دارد.
- آسیب به دهانه رحم یا تنگی آن: ترومای موضعی ناشی از دیلاتاسیون ممکن است به ندرت موجب تنگی دهانه رحم شود.
عوارض کورتاژ در قاعدگی
همانطور که گفته شد یکی از عوارض کورتاژ، تاثیرات منفی آن بر چرخه قاعدگی می باشد. به این صورت که بعد از انجام کورتاژ ممکن است زمان شروع اولین قاعدگی تغییر کند. در برخی افراد، پریود زودتر از زمان معمول اتفاق می افتد و در برخی دیگر ممکن است با کمی تأخیر همراه باشد.
به همین خاطر است که پس از این عمل معمولاً توصیه می شود تا زمانی که دهانه رحم کاملاً بهبود پیدا نکرده و به حالت طبیعی بازنگشته است، از استفاده از تامپون و برقراری رابطه جنسی خودداری شود. دلیل این محدودیت ها، کاهش خطر ورود باکتری ها به رحم و جلوگیری از ایجاد عفونت می باشد. در واقع پزشک با توجه به شرایط بدنی فرد، زمان مناسب برای شروع دوباره رابطه جنسی یا استفاده از تامپون را مشخص می کند.
انجام کورتاژ در چه مواردی توصیه نمی شود؟
تنها موردی که انجام کورتاژ در آن ممنوعیت قطعی دارد، زمانی است که فرد قصد ادامه یک بارداری سالم و زنده داخل رحم را داشته باشد.
همچنین اگر فرد دچار عفونت فعال لگنی باشد، معمولاً انجام کورتاژ غیرضروری تا زمان کنترل عفونت به تعویق می افتد. البته اگر عفونت به دلیل باقی ماندن بقایای بارداری داخل رحم ایجاد شده باشد، انجام کورتاژ می تواند برای پاک سازی رحم و جلوگیری از عوارض بیشتر ضروری باشد.
آیا زمانی که سقط انجام شده نیاز به کورتاژ جنین وجود دارد؟
همه زنانی که دچار سقط می شوند الزاماً به کورتاژ نیاز ندارند. در بسیاری از موارد بدن به صورت طبیعی بافت های باقی مانده را دفع می کند و نیازی به انجام عمل وجود ندارد.
اگر سقط پیش از هفته دهم بارداری اتفاق بیفتد معمولاً احتمال بروز مشکلات کمتر است. اما بعد از این زمان، احتمال سقط ناقص افزایش پیدا می کند و ممکن است بخشی از بافت بارداری در رحم باقی بماند.
در چنین شرایطی پزشک ممکن است برای جلوگیری از عفونت و پاک سازی کامل رحم، انجام D&C را پیشنهاد کند. تصمیم گیری درباره نیاز به کورتاژ باید حتماً با بررسی شرایط فرد و نظر پزشک متخصص انجام شود.
عوارض کورتاژ در بارداری
اگرچه بسیاری از زنان پس از انجام کورتاژ می توانند دوباره باردار شوند. با این حال پزشک ممکن است توصیه کند مدتی برای اقدام به بارداری صبر شود تا رحم فرصت کافی برای ترمیم پیدا کند. معمولاً توصیه می شود تا چند هفته پس از انجام D&C از رابطه جنسی همراه با دخول خودداری شود تا خطر عفونت کاهش پیدا کند.
در بیشتر موارد کورتاژ تأثیر منفی دائمی بر قدرت باروری ندارد. تنها در شرایط نادری مانند ایجاد چسبندگی شدید رحم یا سندرم آشرمن ممکن است مشکلاتی در بارداری ایجاد شود که این موارد با روش های درمان ناباروری اغلب قابل درمان هستند.
